Het Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ) speelt een voortrekkersrol in Europa op het gebied van CO₂- metingen aan het oceaanoppervlak, en neemt de coördinatie op van de Europese hub van de zogenaamde Surface Ocean CO₂ Atlas (SOCAT). Deze EU-hub werd recent opgericht om de jaarlijkse updates van de SOCAT-syntheseproducten beter te coördineren en SOCAT te ondersteunen. De EU-hub levert o.a. statistieken voor SOCAT, volgt publicaties die gebruikmaken van SOCAT en onderhoudt de SOCAT-website.
Klimaatverandering is een van de grootste uitdagingen van onze tijd, met de oceaan als centrale factor. De oceaan fungeert immers als ultieme klimaatregelaar door ongeveer 90% van de overtollige warmte en ongeveer 25% van de jaarlijks door de mens veroorzaakte CO₂-uitstoot te absorberen. In welke mate dit precies leidt tot een toename van CO₂ in de oppervlaktewateren, en hoe dit varieert per regio en in de tijd, is nog niet volledig duidelijk. In-situ metingen in die immense oceaan – die 71% van onze planeet beslaat – zijn schaars en dekken nog niet het volledige oppervlak.
Een groep bestaande uit meer dan 100 internationale onderzoekers op het gebied van mariene koolstof brengt alle beschikbare in-situ metingen (sinds 1957), gemeten met schepen, boeien en autonome en drijvende platforms, samen in de door de gemeenschap beheerde Surface Ocean CO2 Atlas (www.socat.info). De SOCAT-data zijn cruciaal voor het Global Ocean Observing System voor biogeochemie en werd goedgekeurd door het Global Ocean Observing System GOOS. Sinds de start van deze databank in 2007 worden er steeds meer gegevens verzameld, en worden zowel de nauwkeurigheid als de kwaliteitscontrole voortdurend verbeterd. Op SOCAT gebaseerde dataproducten (zoals het Global Carbon Budget) worden gebruikt om de koolstofsink en oceaanverzuring te kwantificeren, en om sensorgegevens en biogeochemische modellen te evalueren. De data vinden ook hun weg naar klimaatmodellen, die beleidsmakers actief in klimaatonderhandelingen belangrijke informatie bieden over de opname van CO2 door de oceaan.
Illustratie van de koolstofwaardeketen: vertrekkende van observaties, via databanken en kartering, tot impactvolle evaluaties. Aangepast van Guidi et al. (2020) Big Data in Marine Science. EMB Future Science Brief 6, doi:10.5281/zenodo.3755793
SOCAT wordt gecoördineerd via een Global Group en een aantal hubs, met bijkomende ondersteuning van regionale groepen en dataleveranciers. De globale SOCAT-groep fungeert als besluitvormingsorgaan en overlegt rond strategie en kwaliteitsnormen. De huidige Global Group bestaat uit een voorzitter en tien (data)wetenschappers uit zeven landen op twee continenten. Daarnaast zijn er een Noord-Amerikaanse en een Europese hub. De Amerikaanse hub wordt geleid door NOAA PMEL/University of Washington en is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van de software en IT-infrastructuur die nodig zijn voor het indienen van SOCAT-(meta)data, kwaliteitscontrole en de publicatie van SOCAT-syntheseproducten. De Europese hub staat onder leiding van het Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ). Deze hub werd recent opgericht om de jaarlijkse updates van de SOCAT-syntheseproducten te coördineren, en SOCAT te ondersteunen via het organiseren van vergaderingen en opleidingen, ondersteuning bij data-upload, kwaliteitscontrole (QC) en SOCAT-leiderschap, en coördinatie met het Global Carbon Project. De EU-hub levert statistieken voor SOCAT, volgt publicaties op die gebruikmaken van SOCAT en onderhoudt de SOCAT-website.
De CO₂-monitoring die VLIZ sinds 2015 uitvoert met het onderzoeksschip RV Simon Stevin en de meetboei op de Thorntonbank – in het kader van het Integrated Carbon Observation System (ICOS) – dragen eveneens bij aan de SOCAT-atlas. De kwaliteit en het wereldwijde belang van het werk van VLIZ werden ook erkend door het IPCC, dat Peter Landschützer – onderzoeksdirecteur bij VLIZ en hoofd van de PPFC-groep – aanduidde als hoofdauteur voor het 7de evaluatierapport.
