De zeespiegel varieert voortdurend op geologische tijdschaal, en het bewijs van transgressies, regressies en stilstanden zijn bewaard gebleven in de sedimentair archief. Tijdens het Kwartair (de laatste 2,5 miljoen jaar) zorgden opeenvolgende glaciale en interglaciale periodes ervoor dat het wereldwijde zeeniveau daalde en steeg, waardoor delen van de continentale rand blootkwamen tijdens laagstanden en kustgebieden tijdens hoogstanden werden overstroomd. De zuidelijke Noordzee veranderde in een uitgestrekte vlakte tijdens periodes van lager zeeniveau; een vlakte waar grote rivieren doorheen stroomden, planten en dieren gedijden, en waar onze voorouders leefden, werkten en migreerden. Oude veenlagen die bewaard zijn gebleven op en onder de huidige zeebodem, evenals rivier- en getijdensedimenten, vormen een uniek archief van het voortdurend veranderende landschap en klimaat.
De onderzoeksgroep 'Seascapes Past and Future' (SPF) is gespecialiseerd in de beeldvorming, reconstructie en karakterisering van deze voormalige landschappen, zowel ver op zee als dicht bij de de huidige kust, hun geomorfologische kenmerken en evolutie doorheen de tijd. Dit vormt de basis van de mariene geoarcheologie; deze paleolandschapsreconstructies worden vervolgens gebruikt om hotspots voor mogelijk archeologisch materiaal te bepalen. Op een algemener niveau is de groep ook betrokken bij geologische en geofysische projecten met betrekking tot zeer hoge resolutie beeldvorming van de mariene ondergrond. De belangrijkste technieken die hiervoor worden gebruikt, zijn geofysische (voornamelijk seismische en akoestische) systemen en ground-truthing aan de hand van sedimentkernen.
Het huidige onderzoek van het SPF team focust op drie belangrijke onderzoekslijnen:
(1) Reconstructie van verdronken landschappen: hoe ontwikkelde het landschap van de zuidelijke Noordzee zich tijdens het laat-Kwartair (ruwweg de laatste 150.000 jaar), wat rest er van deze landschappen - inclusief sporen van menselijke aanwezigheid, en hoe veranderde het klimaat;
(2) Karakterisering van de kustnabije omgeving: evolutie en modellering van het kustgebied over de afgelopen 7000 jaar, wat was het effect van de mens op dit proces en omgekeerd, hoe veranderde de lokale zeespiegel;
(3) Zeer hoge resolutie beeldvorming van de mariene ondergrond: hoe kunnen we structuren en objecten onder de zeebodem ruimtelijk in beeld brengen en visualiseren, in 2D en 3D, en zo gedetailleerd mogelijk.
Voor dit onderzoek maakt de SPF-groep maximaal gebruik van de uitgebreide infrastructuur van VLIZ (RV Simon Stevin, RV Abbé Mann, seismische en akoestische bronnen, single- en multichannel streamers, vibrocorer, sedimentologielab, kernopslag). Daarnaast maken autonome voertuigen (o.a. AUV Barabas, USV Gobelijn) van het Marine Robotics Centre een efficiënte verkenning van de zeebodem en de (ondiepe) mariene ondergrond mogelijk.
The Team
Dr. Tine Missiaen (tine.missiaen@vliz.be) – Head of research group
Dr. Ruth Plets (ruth.plets@vliz.be)
Dr. Thomas Mestdagh (thomas.mestdagh@vliz.be)
Dr. Victor Cartelle (victor.cartelle@vliz.be)
Dr. Hakan Saritas (hakan.saritas@vliz.be)
Despina Kyriakoudi (despina.kyriakoudi@vliz.be)
Warre Dekoninck (warre.dekoninck@vliz.be)
Morgan Vervoort (morgan.vervoort@vliz.be)
Recente en relevante publicaties
- Cohen, K.M., Cartelle, V., Barnett, R., Busschers, F.S., Barlow, N.L.M., 2022. Last Interglacial sea-level data points from Northwest Europe. Earth Syst Sci Data 14, 2895–2937. https://doi.org/10.5194/essd-14-2895-2022
- García-Moreno, D., Vandorpe, T., De Clercq, M., Roche, M., Vertino, A., Missiaen, T., 2021. Characterisation of Middle–Late Pleistocene groove-and-ridge landforms incised across the Dover Strait. Geomorphology 376, 107517. https://doi.org/10.1016/j.geomorph.2020.107517
- Giglio, C., Benetti, S., Plets, R.M.K., Dunlop, P., Ó Cofaigh, C., Sacchetti, F., Salomon, E., 2022. Character of advance and retreat of the southwest sector of the British-Irish Ice Sheet during the last glaciation. Quat Sci Rev 291, 107655. https://doi.org/10.1016/j.quascirev.2022.107655
- Mestdagh, T., Lobo, F.J., Llave, E., Hernández-Molina, F.J., García Ledesma, A., Puga-Bernabéu, Á., Fernández-Salas, L.-M., Van Rooij, D., 2020. Late Quaternary multi-genetic processes and products on the northern Gulf of Cadiz upper continental slope (SW Iberian Peninsula). Mar Geol 427, 106214. https://doi.org/10.1016/j.margeo.2020.106214
- Missiaen, T., Fitch, S., Harding, R., Muru, M., Fraser, A., De Clercq, M., Moreno, D.G., Versteeg, W., Busschers, F.S., van Heteren, S., Hijma, M.P., Reichart, G.-J., Gaffney, V., 2021. Targeting the Mesolithic: Interdisciplinary approaches to archaeological prospection in the Brown Bank area, southern North Sea. Quaternary International 584, 141–151. https://doi.org/10.1016/j.quaint.2020.05.004
Projecten
CLAY TECONICS: Influence of clay tectonics in the North Sea on offshore wind foundation design and installation. Funded by VLAIO. Coordinated by VLIZ.
2019-present. DEEP HISTORY: Revealing the palaeolandscape of the southern North Sea. Internal VLIZ Funding. Coordinated by VLIZ.
2020-present. Palaeolandscape of the Scheur. Internal VLIZ funding. Coordinated by VLIZ.
2023-2029. Life on the Edge: Studying the coastal zone of the Late Palaeolithic. Funded by UKRI Future Leaders Fellowship (UK). Coordinated by Bradford University (UK).
2023-2027. Taken at the Flood: ensuring sustainable heritage strategies for green energy development in the North Sea. Funded by AHRC (UK). Coordinated by Bradford University (UK).
2021-present. Archaeological desktop studies in the Princess Elisabeth windfarm zone. Funded by FOD Economie. Coordinated by Periplus (NL).