Tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in New York (21-25 september 2026) heeft België zijn steun uitgesproken voor duurzame wereldwijde oceaanobservatie. Ons land sluit zich aan bij de OceanEye International Alliance en kondigde verschillende concrete toezeggingen aan om het Global Ocean Observing System (GOOS) verder te versterken. Ook VLIZ speelt hierin een belangrijke rol en trekt of ondersteunt verschillende Belgische engagementen rond oceaanobservatie, mariene data, biodiversiteitsmonitoring en internationale capaciteitsopbouw.
Oceaanobservatie is essentieel voor de veiligheid en beveiliging van activiteiten op zee, een competitieve blauwe economie, weersvoorspellingen, klimaatprognoses, het herstel en de bescherming van de oceaan, en de veerkracht van kustgebieden. Het Global Ocean Observing System (GOOS)-programma, gesponsord door de Intergovernmental Oceanographic Commission (IOC-UNESCO) en de World Meteorological Organsiation (WMO), vormt het centrale knooppunt van deze inspanningen. GOOS brengt hiervoor 64 landen, 17 wereldwijde observatienetwerken en 8000 platforms samen die dagelijks 120.000 waarnemingen leveren, waarmee essentiële gegevens worden verstrekt ter ondersteuning van een duurzaam oceaanbeheer.
Wereldwijde oceaanobservatie onder druk
Ondanks het belang van zijn werk blijft GOOS kwetsbaar voor financiële en geopolitieke verstoringen. Het is sterk afhankelijk van een klein aantal grote donoren en beschikt niet over voldoende capaciteit om op lange termijn stabiliteit te waarborgen. Daarom vraagt het bijdragen van de lidstaten in de vorm van toezeggingen om de doelstellingen van de OceanEye International Alliance te helpen verwezenlijken. De alliantie wordt gezamenlijk geleid door de Europese Unie en Canada, in samenwerking met IOC-UNESCO.
In dat kader is het Europese OceanEye Initiatief (3 juni 2026) de nieuwe EU-strategie om Europa tegen 2035 te positioneren als wereldleider op het gebied van oceaanobservatie en 'Oceaanintelligentie'. Het streeft ernaar 35% bij te dragen aan het wereldwijde oceaanobservatiesysteem en 35% van de markt voor oceaanobservatietechnologieën te veroveren. Daarnaast ligt de focus op nieuwe sensortechnologie, data-infrastructuur, AI en de Europese Digital Twin of the Ocean. De EU beschouwt oceaanobservatie dan ook niet langer als een onderzoeksactiviteit, maar als een strategische infrastructuur voor klimaatbeleid, mariene bescherming, innovatie en maatschappelijke veerkracht.
België versterkt zijn engagement voor oceaanobservatie
België heeft, ondanks zijn korte kustlijn, een lange traditie op het gebied van mariene wetenschap, oceaanobservatie en open data. In die geest sluit het zich aan bij de OceanEye International Alliance en zet het zijn ambitie om in daden. Ons land is van plan de komende drie jaar zijn inzet met ongeveer 10 miljoen euro te verhogen door middel van investeringen in oceaanobservatie, monitoring van de biodiversiteit, mariene gegevenssystemen en onderzoeksinfrastructuren. België bevestigt tevens opnieuw zijn steun voor een neutraal en effectief clearing-house mechanisme in het kader van het verdrag inzake de volle zee, de zoegnaamde BBNJ-overeenkomst (Agreement on Marine Biological Diversity of Areas beyond National Jurisdiction). In het kader van die betrokkenheid op multilateraal niveau stelt België zich kandidaat om het secretariaat van de BBNJ-overeenkomst te huisvesten, in de overtuiging dat dit bijdraagt aan de bescherming van de oceaan en het welzijn van onze samenleving.
Het pledging-evenement, een side-event van de High Level-week van de Algemene Vergadering van de VN, werd op 23 september bijgewoond door verschillende staatshoofden en delegaties op hoog niveau. Dit herbevestigt hun inzet voor het Global Ocean Observing System (GOOS)-programma en vestigt de aandacht op het belang ervan. België sluit zich aan bij de OceanEye International Alliance en zet daarmee zijn ambitie om in daden.
Zes concrete engagementen van VLIZ
Verschillende organisaties in België hebben zich hier mee toe verbonden, waaronder het Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ). Concreet zet VLIZ zich in om: (1) bij te dragen aan Euro-Argo, de Europese bijdrage aan het wereldwijde Argo-programma, een netwerk van autonome boeien die de toestand van de oceaan continu monitoren; (2) het blijven organiseren en ondersteunen van belangrijke Europese coördinatie-inspanningen op het gebied van oceaanobservatie en mariene gegevensinfrastructuren (European Marine Observation and Data Network - EMODnet), waardoor de Europese kennis over de oceaan en de observatiecapaciteiten worden versterkt en de Europese Digital Twin of the Ocean (EDITO), Global Ocean Observing System (GOOS) en het EU OceanEye-initiatief worden ondersteund; (3) de Vlaamse steun te blijven verlenen aan het IOC-UNESCO-projectkantoor voor International Oceanographic Data and Information Exchange (IODE) in Oostende, een wereldwijd knooppunt voor IODE en voor capacity building van de IOC, waar ook het seceratriaat van het Ocean Biodiversity Information System (OBIS) is gevestigd; (4) de monitoring van e-DNA verder te versterken; (5) de capaciteit van Afrikaanse landen om de zeespiegel te monitoren versterken, in samenwerking met de IOC-UNESCO Sea Level Station Monitoring Facility door middel van Vlaamse financiering van het SEAMARCS-project; (6) de wereldwijde kennis over mariene biodiversiteit versterken en de capaciteitsopbouw ondersteunen bij de monitoring van mariene biodiversiteit en bij het ontwikkelen van taxonomische informatiesystemen (zoals het World Register of Marine Species – WoRMS).
> Lees meer over de pledges van de landen binnen de OceanEye International Alliance
