Van 17 tot 20 november komen meer dan 800 mariene onderzoekers bijeen in Brugge voor de driejaarlijkse Wereldconferentie Mariene Biodiversiteit (WCMB). Halfweg het VN-Decennium van de Oceaan (2021–2030) maken zij de balans op en blikken vooruit op de toestand van het mariene leven wereldwijd. De oceaan bevindt zich momenteel op een kruispunt, met zowel systemische bedreigingen als enkele succesverhalen. Terwijl grote, charismatische dieren de meeste aandacht krijgen, dreigen veel meer soorten onopgemerkt te verdwijnen onder de kleine en weinig bekende ongewervelde oceaandieren.
Soorten verdwijnen nog voor ze ontdekt zijn
De 7de editie van de Wereldconferentie Mariene Biodiversiteit is een organisatie van het Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ), dat tevens zorgt voor de technische infrastructuur, het gegevensbeheer en de coördinatie van het Wereldregister Mariene Soorten (WoRMS). Deze gezaghebbende inventaris van alle >250.000 tot nu toe bekende mariene soorten vormt de ruggengraat van het onderzoek naar mariene biodiversiteit en is gebaseerd op actieve samenwerking met 350 vooraanstaande taxonomische experts uit de hele wereld. Hun inzichten en diepgaande kennis, in combinatie met gepubliceerd onderzoek, wijzen erop dat we momenteel op een kruispunt staan wat betreft het behoud van de mariene biodiversiteit. Enerzijds blijft veel marien leven nog onontdekt, blijkens de jaarlijkse opname van ongeveer 2000 nieuwe soorten in WoRMS, met schattingen van het werkelijke aantal levende mariene organismen oplopend van 0,5 tot 2 miljoen.
Anderzijds verdwijnen habitats of gaan ze achteruit nog voor ze grondig zijn onderzocht, als gevolg van vervuiling, kustontwikkeling, intensieve visserij en de introductie van niet-inheemse soorten. Zo zijn de populaties van veel weekdieren (tweekleppigen, slakken, inktvissen) – die ongeveer een vijfde van alle bekende mariene soorten uitmaken – de afgelopen kwart eeuw wellicht niet meetbaar veranderd, terwijl er jaarlijks nog bijna 500 nieuwe soorten worden ontdekt, aldus Philippe Bouchet, een wereldexpert op het gebied van weekdieren: "Er zijn nu meer beschermde gebieden, maar tegelijkertijd blijft de toestand van de niet-beschermde oceaangebieden verslechteren. Het meest getroffen zijn estuaria.” En wat betreft nematoden, een groep microscopisch kleine maar uiterst diverse en talrijke wormpjes in mariene sedimenten: "Is er nog heel veel dat we niet weten, wat resulteert in het grootste aantal onbeschreven soorten en zeer weinig kennis over hun verspreiding en geografisch verspreidingsgebied, vooral in de diepzee (> 200 m waterdiepte)”, aldus Ellen Pape (ecologe gespecialiseerd in diepzee-nematoden).
Mariene biodiversiteit: tekenen van hoop te midden een toenemende wereldwijde druk
De mariene biodiversiteit staat onder toenemende druk, maar de achteruitgang ervan is noch alomvattend, noch onomkeerbaar. Natuurbehoudsinspanningen dragen bij aan het herstel van bedreigde soorten, terwijl effectief beschermde mariene gebieden hebben aangetoond dat populaties zich kunnen herstellen.
Deze successen tonen dat bescherming van zeeleven daadwerkelijk een verschil kan maken. Toch staan ze haaks op een zorgwekkende wereldwijde trend. Volgens het meest recente Living Planet Report van het WWF zijn de gemonitorde populaties van mariene gewervelde dieren – zeevissen, zeevogels, zeezoogdieren en zeereptielen – met gemiddeld 59% afgenomen. De Rode Lijst van de IUCN schetst een al even alarmerend beeld: 38% van de haaien, roggen en chimaera’s, en 44% van de rifvormende koraalsoorten, is met uitsterven bedreigd. Ondertussen wijst de meest recente beoordeling van koraalriffen wereldwijd op een langdurige afname van de koraalbedekking, waarbij mariene hittegolven het herstel in toenemende mate ondermijnen. Bert Hoeksema (koraalexpert): "Dit geldt met name voor soorten die in ondiep water en op riffen leven, als gevolg van koraalverbleking (door verhoogde zeewatertemperaturen), nieuwe ziekten, vervuiling, uitbraken van koraaletende dieren, oogst voor de aquariumindustrie en concurrentie met invasieve soorten. Het is belangrijk op te merken dat er veel soorten koraalgebonden organismen zijn die eveneens worden bedreigd als hun gastheerkoraalsoort verdwijnt.“
Deze trends weerspiegelen meerdere, onderling samenhangende stressoren. Zowel de 3de VN World Ocean Assessment als het recentste IPBES-rapport noemen klimaatverandering (opwarming), overexploitatie (visserij), vervuiling en aantasting van leefgebieden als belangrijke bedreigingen voor mariene ecosystemen. Oceaanverzuring en zuurstofverlies versterken deze druk en vormen een bedreiging voor het zeeleven van tropische riffen tot de poolwateren. Het meest recente Copernicus Ocean State Report bevestigt dit beeld van een oceaan die ingrijpende ecologische veranderingen ondergaat. Marymegan Daly (expert zeeanemonen): "Diepzeeanemonen worden ernstig bedreigd, terwijl hun diversiteit nog slecht in kaart is gebracht en veel soorten alleen voorkomen in zeer beperkte en bedreigde habitats (zoals diepzeehabitats die van groot belang zijn voor de winning van delfstoffen). Soorten in ondiep water, in zeegras- en kelphabitats, ondervinden dan weer druk van habitatverlies, zeespiegelstijging en klimaatverandering.”
Uiteindelijk staat er veel meer op het spel dan het voortbestaan van individuele soorten. Gezonde mariene ecosystemen ondersteunen de visserij en lokale kustgemeenschappen, reguleren ons klimaat, beschermen kustlijnen en dragen bij aan het welzijn. Om deze voordelen voor toekomstige generaties te waarborgen zijn meer dan alleen geïsoleerde successen op het gebied van natuurbehoud nodig. Er is gecoördineerde actie nodig om de systemische druk aan te pakken die het verlies aan biodiversiteit veroorzaakt, in combinatie met een betere bescherming, een duurzaam beheer van hulpbronnen en het herstel van ecosystemen. De oceaan heeft ons laten zien dat herstel mogelijk is. De uitdaging is nu om daar de regel van te maken in plaats van de uitzondering.
Filmvertoning (publiek toegankelijk)
De documentaire *How Deep Is Your Love* gaat in op de biodiversiteit van de diepzee en belicht de buitengewone levensvormen die te vinden zijn in een van de minst onderzochte biotopen op aarde, evenals de toenemende bedreigingen die gepaard gaan met diepzeemijnbouw. De film wordt op 18 november 2026 vertoond in het Concertgebouw Brugge, in het kader van de Wereldconferentie Mariene Biodiversiteit (WCMB 2026). Meer informatie en de laatste tickets zijn hier beschikbaar.