Sinds de oprichting in 2018 zet het VLIZ Marine Robotics Centre (MRC) robots in voor marien onderzoek. De eerste telgen van de vloot – ROV Zonnebloem, AUV Barabas en USV Adhemar – bewezen hun nut en leverden het VLIZ zowel wetenschappelijke meerwaarde als cruciale operationele ervaring.
In november 2020 was USV Adhemar het eerste Belgische onbemande vaartuig dat, bestuurd vanuit een controlecentrum, succesvol een commerciële haven in- en uitvoer. Hoewel er een steunschip paraat stond, vormde deze campagne een cruciale mijlpaal in de ontwikkeling van mariene robotica in België. Het MRC werkte hiervoor nauw samen met het Maritiem Reddings- en Coördinatiecentrum (MRCC) in Oostende en met de FOD Mobiliteit en Vervoer. Deze onbemande vaart droeg bij aan de uitwerking van een permanent wettelijk kader voor onbemande vaartuigen in ons land. Met de publicatie van het koninklijk besluit (KB) betreffende onbemande vaart in Belgische maritieme zones op 16 juni 2021 was België een van de eerste landen ter wereld met zo’n kader.
Deze succesvolle missie scherpte de ambitie van het VLIZ. Zo ontstond de idee om een grotere USV aan te schaffen die het MRC in het Belgische deel van de Noordzee, de achtertuin van het VLIZ, autonoom kon inzetten. Het vaartuig moest: (1) voldoende groot zijn om stabiel te varen in korte golven, (2) vlot transporteerbaar blijven, (3) minstens twee weken continue staalnames aan lage snelheid aan kunnen, en (4) tegelijk krachtig genoeg zijn om bij sterke stroming en wind veilig van A naar B te varen, conform de scheepvaartregels. Het ontwerp diende van meet af aan ontworpen te zijn om onbemand te varen en om suboptimaal gebruik te vermijden. Ook de wetgeving speelde een rol. Zonder concrete gedragsregels voor USV’s aanvaarden leveranciers geen aansprakelijkheid bij calamiteiten. De sensoren aan boord, de netwerkverbinding en het remote operations center moeten de operator aan land dus dezelfde beslissingszekerheid bieden als een schipper aan boord. Dit fictieve vaartuig – al snel gedoopt tot “USV Gobelijn” – zou uitgroeien tot een krachtig en polyvalent mini-onderzoekschip voor de Noordzee en ver daarbuiten. Dat was het plan.
In 2024 liet steun van de Brexit Adjustment Reserve (BAR) toe de aankoop van een dergelijk vaartuig te concretiseren. Maritime Robotics haalde deze tender uiteindelijk binnen met de Mariner X.
Bij de oplevering van de USV Gobelijn begin 2024 was het wettelijke kader voor onbemande vaart nog beknopt en daardoor (terecht) eerder restrictief: onbemande tochten werden geval per geval toegelaten op basis van een gedetailleerd technisch en operationeel dossier en een risicoanalyse. Tochten waren enkel mogelijk in de onmiddellijke nabijheid van een steunvaartuig, bij daglicht, binnen een afgebakend gebied en onder tal van voorwaarden. Hierop ging VLIZ opnieuw in overleg met de bevoegde autoriteiten. Door zorgen, ervaringen en ideeën uit te wisselen, zetten we gestaag stappen vooruit. Zowel regelgevers als gebruikers botsen immers op onverwachte elementen die pas zichtbaar worden wanneer theorie en technologie op de onverbiddelijke Noordzee aan de werkelijkheid worden getoetst.
Deze samenwerking liet VLIZ finaal volgende mijlpalen met de USV-Gobelijn toe:
• Eerste nachtelijke USV-operatie
• Eerst meerdaagse USV-operatie
• Gebruik van Maritime Broadband Radio vanaf het land
• Technische aanpassingen om het steunschip in de toekomst overbodig te maken (bv. directionele microfoon, bijkomende brandmelders, extra afwatering, automatische afsluiting van brandstoftoevoer bij calamiteiten, …)
• Presentatie van de use-case van USV Gobelijn op het eerste North Sea MoU Symposium
Lopende initiatieven:
• USV Gobelijn als testcase voor de RBAT-analyse, een recent ontwikkelde alternatieve methode om onbemande vaartuigen te evalueren
• Eerste wettelijk geldige USV-opleiding
• Inzet van geautomatiseerde obstakelontwijking
• Publicatie van de tender en het Concept of Operations, zodat andere operatoren dit als basis kunnen gebruiken.
• Upgrade van communicatieverbinding en cybersecurity
• Upgrade van het remote operating center
Kortom, stap voor stap effent de USV Gobelijn het pad voor de bredere inzet van onbemande vaartuigen.