De oceaan slorpt meer dan een kwart van onze CO₂-uitstoot op. Maar we weten nog te weinig over waar en hoeveel precies, zeker in afgelegen gebieden waar weinig data verzameld worden. Verrassend genoeg kunnen zeilboten – tijdens trainingen en wedstrijden – helpen om die ‘blinde vlekken’ op te vullen. Een recente studie – waar Peter Landschützer van het VLIZ toe bijdroeg – toonde aan dat deze burgerwetenschappelijke data helpt om de mariene koolstofsink beter in te schatten, al blijven calibratie en meer metingen essentieel.
De oceaan is een onmisbare bondgenoot in de strijd tegen klimaatverandering. Ze neemt momenteel meer dan een kwart van de door mensen uitgestoten koolstofdioxide (CO₂) op. Zonder die natuurlijke buffer zou de opwarming van onze planet veel sneller verlopen. Daarom proberen klimaatwetenschappers zo precies mogelijk te berekenen hoeveel CO₂ de zee absorbeert: de zogeheten mariene koolstofsink.
Een sleutel daarvoor zijn metingen van CO₂ in het oppervlaktewater, uitgedrukt als pCO₂. Wereldwijd worden miljoenen metingen verzameld in de Surface Ocean CO₂ Atlas (SOCAT), afkomstig van onderzoeksschepen, boeien, drijvers en zelfs autonome drones. Die databank vormt de basis voor modellen en schattingen die ook het IPCC gebruikt. Toch blijft een probleem bestaan: grote delen van de oceaan – vooral rond Antarctica – zijn nauwelijks bemeten.
Hier komt burgerwetenschap (citizen science) in beeld. Onder leiding van skipper Boris Herrmann verzamelt Team Malizia sinds 2018 pCO₂-gegevens tijdens trainingen en regatta’s zoals de Vendée Globe. Onderzoekers van het Max Planck Institute for Meteorology, de Universiteit Hamburg, GEOMAR en het VLIZ onderzochten of zulke zeilbootmetingen echt een verschil kunnen maken voor de inschatting van de mariene koolstofsink.
Gereconstrueerde vluchtigheid van koolstofdioxide in zeewater (fcO2; fugacity) op basis van SOCAT-data. De lijnen geven verschillende routes mee van de zeilboot. Arcering: uitgesloten regio's met max. zee-ijsconscentratie > 50%.
In een recente studie – recent verschenen in Science Advances – simuleerden ze de pCO₂ op een wereldkaart met een oceaanmodel, waarbij ze machine learning gebruikten om de CO₂-opname door de oceaan in te schatten. Als de AI alleen ‘klassieke’ meetdata kreeg (zoals vandaag beschikbaar), onderschatte het de koolstofsink. Zelfs met de zeilbootcampagnes van 2018-2021 erbij bleef dat zo. Maar zodra er extra metingen van twee extra wereldomzeilingen werden toegevoegd, nam de geschatte CO₂-opname in de Noord-Atlantische Oceaan en de Zuidelijke Oceaan toe – precies zoals het model voorspelde.
Meer data helpt dus, maar de kwaliteit ervan blijft wel cruciaal: zonder regelmatige kalibratie van de meetsensors op de zeilboten kunnen meetfouten de resultaten vertekenen. Bovendien blijft de lange-termijntrend van de koolstofsink in de Zuidelijke Oceaan nog heel onzeker. Extra observaties blijven dringend nodig – en burgerwetenschap met sensors op zeilboten kunnen daarbij verrassend waardevol zijn.
Download via het Open Marien Archief
- Improved air-sea CO2 flux estimates from sailboat measurements. Behncke et al. (2026) | VLIZ-BIB