Diep voor de Ierse kust ligt de Belgica Mound Drift – een mysterieuze ‘heuvelrug’ op de zeebodem, ingesloten door koudwaterkoraalheuvels en steile hellingen. UGent-onderzoekster Alice Ofélia Matossian ontrafelde in haar doctoraatsthesis welke stromingen vandaag de dag de vorm van de heuvelrug blijven veranderen, en wat dit vertelt over het recente verleden ervan. Om de zeebodem en stromingen op een diepte tot 800m in kaart te brengen moest ze hoogtechnologische apparatuur inzetten en gebruikte ze, onder andere, de expertise en vloot aan onderwaterrobots van het VLIZ.
Op de zeebodem bevinden zich ‘sedimentdriften’, ophopingen van sediment die gevormd zijn door en beïnvloed worden door bodemstromingen. Grote driften weerspiegelen vaak grootschalige oceaanprocessen in een regio, beïnvloed door globale klimatologische veranderingen. Maar de kleinere driften van minder dan 100km² zijn veel gevoeliger voor lokale interacties tussen bodemstromingen, watermassa’s en topografie. Precies daarom zijn ze een goudmijn voor onderzoekers die het lokale verleden willen reconstrueren: ze bewaren een gedetailleerd archief van hoe stromingen vroeger én nu het sediment verplaats(t)en, onder invloed van klimaat-gestuurde factoren.
Een sprekend voorbeeld is de Belgica Mound Drift in de Porcupine Seabight (NO-Atlantische Oceaan, voor de kust van Ierland). Deze drift van ongeveer 36 km² groot – vergelijkbaar met het oppervlak van de Gentse binnenstad - ligt op 500–800 meter diepte, ingeklemd tussen koudwaterkoraalheuvels en een steile helling. Op die diepte ontmoeten twee belangrijke watermassa’s elkaar: Eastern North Atlantic Water (ENAW) en Mediterranean Outflow Water (MOW). Dat maakt de Belgica Mound Drift tot één van de meest afgelegen plekken waar de invloed van Mediterraan water nog herkenbaar is in de sedimentaire architectuur.
Kaartje met de Belgica Mound Drift (oranje stippellijn) en de locaties van de verschillende datasets: IODP-boringen (gele stippen), seismische lijnen (zwart), de gliderroute (geel) en ROV-route (zwart), verankeringen (blauwe stippen) en AUV-side-scan sonar (oranje).
Gebruik makend van hoge-resolutie seismische gegevens, opgenomen aan boord van RV Belgica, reconstrueerde Alice Ofélia Matossian in haar doctoraat de geschiedenis van de drift. Maar ze bestudeerde ook de hedendaagse processen die spelen op en rond deze heuvelrug. Hoge-resolutie gegevens bekomen door ROV Zonnebloem, AUV Barabas en glider Yoko laten zien hoe lokale stromingspatronen, topografie en getij samen een klein sedimentlichaam opbouwen én blijven herwerken. Dankzij een multidisciplinaire aanpak met onderwaterrobots, seismische akoestische metingen en moorings kunnen onderzoekers niet alleen het verleden beter lezen, maar ook de hedendaagse dynamiek van diepe zeebodemstromingen eindelijk in detail kwantificeren.
Dit onderzoek, toegespitst op de Belgica Mound Drift voor de Ierse kust, werd uitgevoerd in het kader van het FWO-project DynaMOD, onder leiding van Prof. David Van Rooij (UGent), in samenwerking met VLIZ en de Universiteit van Galway. De VLIZ-robots werden ingezet vanaf zowel de oude als de nieuwe RV Belgica. Aan dit onderzoek werkten volgende VLIZ-onderzoekers mee: Thomas Vandorpe, Wim Versteeg, Kobus Langedock, Fred Fourie, Roeland Develter, Leandro Ponsoni, Christophe Maier en Wieter Boone.