De oceaan was nog nooit zo warm als nu. Op 22 augustus steeg de gemiddelde temperatuur van het zeeoppervlak wereldwijd tot 21,1°C, blijkt uit metingen van de Europese klimaatdienst Copernicus. Dat lijkt misschien een klein verschil met het vorige record uit 2024, maar achter die cijfers schuilt een duidelijke trend: onze oceaan warmt op. En dat heeft gevolgen, van het kleinste plankton tot het klimaat op het land.
Op 22 augustus 2026 bereikte de gemiddelde oppervlaktetemperatuur van de ijsvrije oceaan een waarde van 21,1 °C. Daarmee sneuvelt het vorige hitterecord van 21,09 °C uit maart 2024. Dat bevestigt de Copernicus Climate Change Service (C3S) op basis van metingen die teruggaan tot 1979.
Vooral het moment waarop het record valt, is uitzonderlijk. De wereldwijde zeewatertemperatuur bereikt normaal haar hoogste niveau in maart of april, na de zomer op het zuidelijk halfrond. Dat het record nu midden augustus wordt gebroken, toont hoe uitzonderlijk warm grote delen van de oceaan momenteel zijn.
Dagelijkse temperatuur van het zeeoppervlak (°C), gemiddeld over de wereldwijde oceaan buiten de poolgebieden (60°Z.B.–60°N.B.) voor 2024 (geel), 2025 (oranje) en 2026 (rood). Alle andere jaren tussen 1979 en 2023 worden weergegeven met grijze lijnen. Het daggemiddelde voor de referentieperiode 1991–2020 wordt weergegeven met een gestreepte grijze lijn. Bron: ERA5.
Klimaatopwarming én El Niño
Een belangrijke verklaring is de klimaatverandering. De oceaan neemt het overgrote deel van de extra warmte op die door de uitstoot van broeikasgassen in het klimaatsysteem blijft hangen. Daarbovenop ontwikkelt zich momenteel een sterke El Niño in de tropische Stille Oceaan. Tijdens zo'n natuurlijk klimaatfenomeen wordt veel warmte uitgewisseld tussen oceaan en atmosfeer. El Niño is dus niet de oorzaak van de langdurige opwarming van de oceaan, maar geeft de temperaturen tijdelijk een extra duw. De huidige piek komt boven op tientallen jaren van door de mens veroorzaakte opwarming.
De cijfers van Copernicus tonen dan ook meer dan een alleenstaand hitterecord. Sinds het begin van de jaren 1990 is het aantal dagen met mariene hittegolven wereldwijd meer dan verdrievoudigd. Een warmere oceaan verandert zo stap voor stap de omstandigheden waarin het leven in zee – en op land – moet functioneren.
Gevolgen voor zeeleven én mens
Hogere zeewatertemperaturen zetten een hele reeks veranderingen in gang. Warm water zet uit en draagt zo bij aan de stijging van de zeespiegel. Mariene hittegolven, waarin het zeewater langdurig uitzonderlijk warm blijft, betekenen voor het leven in zee een stevige stresstest. Soorten verschuiven naar koelere wateren – richting de polen of naar dieper water. Organismen die moeilijk kunnen migreren, zijn kwetsbaar. Denk maar aan het verbleken en uiteindelijk afsterven van koraalriffen. Ook de hoeveelheid zuurstof die zeewater kan bevatten neemt af naarmate het water warmer wordt.
De oceaan werkt als een enorme buffer in ons klimaatsysteem: hij neemt een groot deel van de overtollige warmte op en tempert zo de opwarming van de atmosfeer. Die bufferfunctie komt steeds meer onder druk te staan. Ook zorgt warmer zeewater voor meer verdamping, waardoor meer vocht in de atmosfeer terechtkomt en neerslag intenser kan worden. Ook tropische stormen en orkanen halen een belangrijk deel van hun energie uit het oceaanwater en kunnen bij hogere watertemperaturen aan kracht winnen. Wat in de oceaan gebeurt, blijft dus niet in de oceaan: haar temperatuur speelt een sleutelrol in het weer en klimaat boven onze hoofden.