Een stuk bot aantreffen op het strand lijkt misschien niet bijzonder. Maar het kan tienduizenden jaren oud zijn en afkomstig zijn van een mammoet, hert of ander ijstijddier. Nederlandse onderzoekers zetten artificiële intelligentie in om zulke fossielen sneller te kunnen herkennen. Zo helpen duizenden strandvondsten om het verdwenen landschap onder de Noordzee opnieuw tot leven te brengen. De techniek is ook bruikbaar voor botvondsten aan het Belgische strand!
Wie langs de kust wandelt, kan zomaar op een overblijfsel uit de ijstijd stuiten. En dat is geen toeval. Een groot deel van wat vandaag Noordzee is, lag tijdens koude perioden van de ijstijd droog. Dit uitgestrekte landschap werd bevolkt door grote grazers, roofdieren én mensen. In de loop der jaren zijn honderdduizenden fossielen en archeologische voorwerpen uit de Noordzee opgevist of op stranden verzameld. Al deze vondsten vormen een schat aan informatie!
Computer leert botten herkennen
Je hebt wandelaars die op het strand bij toeval op een bot stuiten, en alerte amateurzoekers die op zoek gaan op specifieke locaties. Ze maken dan foto’s, sturen die door naar onderzoekers (ook het VLIZ krijgt heel wat van deze vragen), of uploaden die op platforms zoals Oervondstchecker.nl om te horen wat ze precies in handen hebben. Maar paleontologen en archeologen komen vaak handen tekort om al die vondsten te beoordelen en te bepalen welk bot van welk dier afkomstig is. Vaak is het gevonden materiaal recent slachtafval dat op het strand aanspoelt.
Artificiële intelligentie komt nu een handje helpen. Wetenschappers van het Naturalis Biodiversity Center en partners trainden computermodellen met enorme aantallen foto’s van fossielen. Meer dan 46.000 gestandaardiseerde foto’s uit museum- en privécollecties werden gecombineerd met zo’n 74.000 praktijkfoto’s die burgers via Oervondstchecker.nl hadden ingestuurd.
Hulp van twee modellen: welk bot en van welke soort?
De onderzoekers ontwikkelden twee modellen. Het ene model voor botherkenning probeert te bepalen welk bot op een foto staat, bijvoorbeeld een kaak of bekken. Het andere model voor soortherkenning probeert te herkennen van welke diersoort het bot afkomstig is, zoals een hert of oeros.
De computermodellen blijken opvallend sterk als ze professionele foto’s aangereikt krijgen. Dan presteren ze soms zelfs beter dan de menselijke experts – die het trouwens niet altijd eens zijn over de identiteit van een fossiel. Maar geef het algoritme een wazige strandfoto met schaduwen en een rommelige achtergrond, en de herkenning wordt een stuk moeilijker. De onderzoekers hopen deze experimentele modellen in de toekomst nog te kunnen verbeteren.
Zijn de fossielenexperts daarbij niet bang om op termijn vervangen te worden door de computer? Integendeel: AI kan grote hoeveelheden alledaagse vondsten verwerken, terwijl specialisten zich dan kunnen richten op de moeilijke en uitzonderlijke exemplaren. Zo vormen mens, machine én de vele burgerwetenschappers die fossielen verzamelen samen een nieuw team om het verleden van de Noordzee te ontrafelen.
Lezing door Dick Mol op 1 december in Oostende
Ben je erg geboeid door het leven op Doggerland? Dan mag je de avond met Dick Mol – de legendarische ‘Sir Mammoth’ – niet missen. Op 1 december is hij te gast in De Grote Post in Oostende voor een publiekslezing aan de vooravond van een internationaal wetenschappelijk congres over het verdronken verleden van de Noordzee.
Deze en andere strandvondsten blijven melden!
Heb je ook iets bijzonders gevonden op het Vlaamse strand? Denk aan een bot of een bijzondere schelp, een kadaver van een bruinvis, een oude potscherf of opmerkelijk veel schuim op het water. Maak er een foto van en stuur die door naar het burgerwetenschapsinitiatief 'Merkwaardige strandvondsten' van het VLIZ. Vergeet niet je naam, en de datum en plaats van de vondst door te geven via e-mail naar seawatch-b@vliz.be.