VLIZ op Oostende voor Anker | Vlaams Instituut voor de Zee
 

Vlaams Instituut voor de Zee

Platform voor marien onderzoek

VLIZ op Oostende voor Anker

Van donderdag 19 tot zondag 22 mei meren meer dan 150 schepen, van driemasters over binnenschepen tot de kleinste overnaadse sloep, aan in Oostende voor 'Oostende voor Anker'. Iedereen met een interesse voor maritieme geschiedenis zal op dit evenement aan zijn trekken komen. Maak kennis met oude scheepsambachten, proef vers gebakken of gerookte vis, geniet van de vele optredens… of bezoek de reizende expo 'Noordzeewrakken: een giftige oorlogserfenis' en de gelijknamige lezingavond door het VLIZ en het Duitse Scheepvaartmuseum naar aanleiding van Wereldoceaandag.

Tentoonstelling 'Noordzeewrakken: een giftige oorlogserfenis'

Alleen al in het Belgisch deel van de Noordzee liggen er meer dan 200 scheeps- en vliegtuigwrakken. In de hele Noordzee zijn dat er een stuk meer. Veelal zijn het stille getuigen van de wereldoorlogen. Maar waar bevinden die wrakken zich? Welk verhaal hebben ze te vertellen? Herbergen ze nog munitie en houdt dit gevaar in voor de mens en het milieu?

Op deze vragen biedt het door de EU-gefinancierde project 'North Sea Wrecks' (Noordzeewrakken) een antwoord. Een belangrijk doel van het project is het brede publiek te informeren over de potentiële risico's die gepaard gaan met de aanwezigheid van munitie op wrakken. Met dit doel stelde het Duitse Maritieme Museum, die het project trekt, een interactieve tentoonstelling samen die bezoekers via verhalen en spelletjes in contact brengt met het onderwaterlandschap van de Noordzee en de verborgen overblijfselen van de wereldoorlogen. De tentoonstelling is opgebouwd uit verschillende informatiestations (in de vorm van houten munitieboxen) en een busje die het middelpunt van de expo vormt.

Praktisch

  • Wanneer: van donderdag 19 mei tot en met zondag 22 mei 2022
  • Waar: voor het museumschip Amandine, Vindictivelaan, Oostende
  • Inschrijven: gratis, vrij te bezoeken

(VOLZET) Lezingenavond 'Noordzeewrakken: een giftige oorlogserfenis'

Naast de tentoonstelling organiseren het VLIZ en het Duitse Maritieme Museum op donderdag 19 mei een lezingenavond rond het 'North Sea Wrecks' project. Via 4 uiteenlopende lezingen door zeewetenschappers kom je meer te weten of het verdronken landschap in de Noordzee, de wrakken en de munitie die er aanwezig zijn en de doelstellingen en resultaten van het project.

  • Op zoek naar de verdronken landschappen van de Noordzee - dr. Ruth Plets (Marien geoloog, VLIZ)

Tijdens de ijstijden was de Noordzee een toendravlakte doorsneden met brede rivieren. Geregeld halen vissers en de industrie (tijdens bv. zandwinningsprojecten) fossielen van landzoogdieren, archeologisch materiaal en restanten van veenmoerassen boven. Deze vondsten wijzen erop dat onze voorouders de Noordzeevlakte de voorbije 1 miljoen jaar regelmatig bewoonden en dat fragmenten van dit landschap bewaard gebleven zijn onder de zeebodem. De recente toename van grote infrastructuurwerken op de Noordzee zorgt er enerzijds voor dat we veel nieuwe inzichten verwerven, maar dat dit archeologische onderwaterarchief anderzijds op grote schaal wordt bedreigd. In dit praatje licht marien geoloog Ruth Plets toe hoe wetenschappers deze begraven landschappen in kaart proberen brengen, vooraleer delen ervan verdwijnen of ontoegankelijk worden.

  • Archeologische vondsten en wrakken in de Noordzee - Sven Van Haelst (Maritiem archeoloog, VLIZ)

Alleen al in het Belgisch deel van de Noordzee liggen er meer dan 200 scheeps- en vliegtuigwrakken. Wetenschappelijke duikers dalen af naar de bodem van de zee om deze te onderzoeken. Recent ontdekten ze de crash sites van een Amerikaanse B-17 bommenwerper uit WOII en resten van de Duitse duikboot UB-29, een van de meest intacte van de 11 duikboten die in onze wateren zijn teruggevonden. Maar wat moeten we ons voorstellen bij deze wrakken, hoe oud zijn ze en hoe weten we dat? Maritiem archeoloog Sven Van Haelst voert je mee onder water en onthult de mysteries rond wrakken in de Noordzee.

  • Welke impact heeft een scheepswrak op het marien milieu? - dr. Maarten De Rijcke (Marien ecotoxicoloog, VLIZ)

Zodra een schip vergaat vormt het wrak een onnatuurlijk object in het milieu. De vorm, grootte, en hardheid van een wrak hebben een onmiddellijke impact op de bodem en waterstromingen, wat het aquatisch leven rondom een wrak drastisch veranderd. Daarnaast bevat een (oorlogs-)wrak veel mensgemaakte chemicaliën zoals smeermiddelen, brandstoffen en springtuigen, waardoor zij een bron van milieuvervuiling kunnen zijn. Chemische stoffen kunnen onmiddellijk bij het zinken lekken of pas decennia later door het corroderen van het wrak. Het Belgisch deel van de Noordzee ligt bezaait met wrakken uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog. Na minstens 80 jaar op de zeebodem degraderen deze wrakken in sneltempo. In dit praatje zoomen we in op enkele Belgische wrakken en hun lading, de hieraan verbonden milieurisico’s en de ecotoxicologische effecten op mens en dier.

  • Oorlogswrakken en -munitie onder water: een vergiftigd geschenk dat om aandacht en zorg vraagt - dr. Sven Bergmann (Cultureel antropoloog, German Maritime Museum)

Oorlogen hebben een diepgaande ecologische impact omdat ze grote hoeveelheden materialen en stoffen in het milieu introduceren. Denk maar aan militair materiaal of niet-ontplofte munitie. De zeeën bevatten nog steeds een groot aantal wrakken die tijdens zeeslagen zijn gezonken. Lange tijd focuste men alleen op het potentiële explosiegevaar van onderwatermunitie. Dankzij verbeterde detectiemethoden voor de explosieve stof TNT, zijn wetenschappers in staat om nu ook het gevaar van onderwatermunitie op het milieu te onderzoeken. En dat zelfs decennialang na de wereldoorlogen. Binnen het interdisciplinaire EU-project “North Sea Wrecks” onderzoekt antropoloog Sven Bergmann hoe deze militaire erfenis de nodige aandacht en zorg kan krijgen. (Dit praatje zal doorgaan in het Engels.)

Praktisch

  • Wanneer: donderdag 19 mei 2022 (19u - 21u30)
  • Waar: driemastbark 'Le Français' (We verzamelen aan de Haddock Lounge (VIP lounge) ter hoogte van de Mercatorsluis en verplaatsen ons in groep naar het schip)
  • Inschrijven: deelname is gratis, maar registratie is verplicht via volgend registratieformulier. De capaciteit is beperkt tot een maximum van 50 deelnemers. (Let op: aangezien het schip ligt aangemerd in een Shengenzone, dienen deelnemers hun rijksregisternummer door te geven bij registratie.) Het maximum aantal inschrijvingen voor deze lezing is bereikt. Wenst u op de wachtlijst geplaatst te worden, gelieve uw naam en telefoonnummer te bezorgen aan . Indien er plaatsen vrijkomen, wordt u op de hoogte gebracht.

Meer info vind je op de website van 'Oostende voor Anker'.