Spijts 'corona-storm' 18.000 schelpen geteld | Vlaams Instituut voor de Zee
 

Vlaams Instituut voor de Zee

Platform voor marien onderzoek

Spijts 'corona-storm' 18.000 schelpen geteld

Oostende (2020.03.17) –  De Grote Schelpenteldag 2020 ontsnapte niet aan de algemene afgelasting van alle evenementen door het corona-virus. Enthousiaste medewerkers lieten het echter niet aan hun hart komen en trokken vorig weekend individueel op pad. Dat leverde meer dan 18.000 schelpen op, van 58 soorten, in relatieve aantallen vergelijkbaar met vorige jaren. Nieuw waren de eerste Amerikaanse strandschelpen, een exoot die pas in 2017 in Europa landde. Bovendien toonde een allereerste telling van linker- en rechterschelphelften dat die niet even talrijk zijn langs de kust, maar bij de Halfgeknotte strandschelp sterk afwijkende verhoudingen vertonen.

Persbericht door: Vlaams Instituut voor de Zee

Dit jaar was niet het weer de spelbreker, maar het corona-virus. Slechts enkele dagen voor het gebeuren luidde het verdict: afgelasting van de derde Grote Schelpenteldag. Dat was echter buiten het enthousiasme van de meer dan tachtig opgeleide vrijwilligers gerekend. Die beslisten dan maar individueel een mini Grote Schelpenteldag ‘achter gesloten deuren’ te houden. Niet zonder resultaat, zo blijkt, met toch nog meer dan 18.000 schelpen geteld van in totaal 58 soorten gespreid over de volledige kust (2018: 30.200 ex. & 58 soorten; 2019: 53.644 ex. en 57 soorten).

Vorige twee edities (2018, 2019) toonden steevast de Kokkel, Mossel, Nonnetje en Halfgeknotte strandschelp in de top-5 van talrijkst aangetroffen soorten. Dit jaar was dit niet anders. Kennelijk hebben de veelvuldige stormen van de voorbije weken geen stempel kunnen drukken op de samenstelling van de strandschelpfauna. Geleidelijke afname over de loop van de drie teljaren is er wel voor de Stevige strandschelp, de Witte boormossel, de Witte dunschaal en de Ruwe boormossel. Lichte toename blijkt dan weer voor de Tapijtschelp, het Muiltje, de Afgeknotte gaper en de Purperslak. Deze laatste soort verdween in 1981 uit onze kuststreek ten gevolge vervuiling met tributyltin (TBT), een product dat decennialang in scheepsaangroeiwerende verven werd verwerkt. Na een internationaal verbod op het gebruik, dook de Purperslak in 2012 opnieuw op aan onze kust, een herstel dat zich voorzichtig lijkt door te trekken.

Van de 18.224 verzamelde schelpen vonden onder andere 4.232 Halfgeknotte strandschelpen, 3.065 Kokkels, 2.735 Nonnetjes, 2.101 Mosselen en 1.435 Amerikaanse zwaardschedes de weg naar het telformulier. De Amerikaanse strandschelp, een nieuwe exoot waarvoor speciale aandacht was gevraagd, klokte af op 64 ex. (met de meeste meldingen uit Heist en De Haan). Hoewel nog niet echt doorgebroken, lijkt de soort zijn entree te hebben gemaakt als nieuwe mogelijk invasieve schelp. Andere, reeds vroeger gevestigde exoten als Amerikaanse zwaardschede, Amerikaanse boormossel, Japanse oester, Muiltje en Filipijnse tapijtschelp maakten 14% uit van alle gevonden schelpen.De schelpenkenners scoorden voor het eerst ook het aantal linker- en rechterschelphelften van de top-5 soorten uit de voorbije twee edities. Waar je intuïtief een verhouding van 50%-50% zou verwachten, toont dit unieke burgerwetenschapsproject een deels afwijkend beeld. In globaliteit valt vooral de scheefgetrokken verhouding tussen linker- en rechterschelpen op bij de Halfgeknotte strandschelp (71% L, 29% R). De lichtjes afwijkende vorm van beide schelphelften zorgt dus daadwerkelijk voor een ander aanspoelpatroon. Bij een vergelijking van verschillende telposten en kustgemeenten springt deze sortering nog meer in het oog. Ten westen van Westende telden de vrijwilligers bij deze soort gemiddeld 84% linkerschelphelften (75-91%), ten oosten van Middelkerke slechts 66% (45-67%). Deze lokale verschillen sluiten aan bij eerdere wetenschappelijke bevindingen, die experimenteel dit verschillend gedrag van schelphelften op een strand hebben aangetoond. Waarom het ‘breekpunt’ net ten oosten van de IJzermonding valt is minder duidelijk. Mogelijk kan de andere ontstaansgeschiedenis ten westen en oosten hiervan, deze sortering van grotendeels fossiele schelpen verklaren.

Dat de gevonden schelpen van Halfgeknotte strandschelp en Kokkel grotendeels fossiel zijn, blijkt niet alleen uit de verkleuring, maar ook uit het zeer lage percentage ‘dubbele’ schelpen: resp. 1 en 3%. Schelphelften blijven immers, na afsterven van het schelpdier, slechts een korte tijd samen. Eens het ligament dat hen verbindt scheurt, gaan beide schelphelften hun eigen weg. Bij soorten die ook vandaag nog talrijk voorkomen in onze kustwateren ‒ zoals Nonnetje, Mossel en Amerikaanse zwaardschede ‒ maakten doubletten twee derde uit van alle gevonden exemplaren.

Tenslotte vallen ook dit jaar duidelijke verschillen op tussen de Oost- en de Westkust. Opvallend talrijker aan de Oostkust waren het Nonnetje, de Amerikaanse & Witte boormossel, en de Brakwaterkokkel. Typische schelpen voor de Westkust zijn andermaal de Amerikaanse zwaardschede, de Tapijtschelp en de Rechtsgestreepte platschelp. Aan de Middenkust vonden de tellers de grootste aantallen Witte dunschaal en Purperslak.

De Grote Schelpenteldag is een initiatief van het VLIZ, Natuurpunt, EOS, Kusterfgoed, de Provincie West-Vlaanderen en de Strandwerkgroep, met actieve medewerking door alle 10 kustgemeenten (www.groteschelpenteldag.be). Met dit initiatief willen deze partners de burger dichter bij het kustonderzoek betrekken. Het scoren en herkennen van lege schelpen is immers niet alleen bijzonder leuk en interessant. Dit burgerwetenschapsinitiatief leert onderzoekers ook heel wat over het voorkomen van deze tot de verbeelding sprekende groep zeedieren.

Meer info over schelpen

www.anemoon.org/flora-en-fauna/soorteninformatie/

Beeldmateriaal

Op vraag zijn extra foto’s van schelpen te verkrijgen.

Video's over staalnamemethode, het scoren van linker- en rechterschelphelften en de kokkel op het YouTube-videokanaal van VLIZ

 

 

 

Perscontact

Jan Seys, Coördinator Grote Schelpenteldag - Woordvoerder VLIZ
jan.seys@vliz.be | +32-(0)478-37 64 13